Loài kiến và "Vạn lý trường thành" của mình

Diệt kiến - Theo tờ Daily Mail, một nhóm các nhà khoa học do giáo sư Luis Forgi dẫn đầu đã phát hiện được một thành phố kiến quy mô nằm ngay dưới mặt đất ở Brazil. Các chuyên gia nhận định đây từng là nơi cư ngụ của hàng triệu con côn trùng.

Siêu đô thị bị bỏ rơi và chôn vùi dưới đất có một mạng lưới chằng chịt các đường giao thông và các vườn nấm (nảy sinh từ rau quả kiến thợ thu gom về). Đây được cho từng là vương quốc của một trong những loài kiến lớn nhất thế giới: kiến cắt lá. Tuy nhiên, không ai rõ loài kiến cắt lá rời bỏ thành phố ngầm này khi nào và đâu là nguyên nhân cho hành động đó.

Các chuyên gia đã đổ hàng chục tấn bê tông vào các lỗ trên mặt đất (vốn đóng vai trò như những ống điều hòa không khí của loài kiến) nhằm làm phát lộ mạng lưới hầm ngầm. Họ đã mất tới 10 ngày để hoàn tất việc đổ bê tông choán hết mê cung đường hầm có diện tích 46,5m2 và trải dài tới gần 8m dưới mặt đất. Sau 1 tháng, các nhà khoa học bắt đầu đào bới và khám phá một siêu thành phố được miêu tả là “sánh ngang Vạn Lý Trường Thành của Trung Quốc”.

Cộng đồng kiến đã chứng tỏ khả năng phi thường khi xây dựng vương quốc khổng lồ của chúng. Mỗi con kiến thợ chắc chắn đã phải đào bới và chở bỏ các đống đất nặng gấp nhiều lần trọng lượng của nó đi suốt quãng đường tương đương hơn 0,8km. Tổng cộng, chúng đã đào bới khoảng 40 tấn đất để tạo nên mê cung trong thành phố, chứng tỏ “Sức mạnh bí mật của Tự nhiên” như trong bộ phim tài liệu của tiến sĩ Bert Hölldobler thuộc Đại học Arizona (Mỹ).

Kiến cắt lá đã tạo ra vô vàn đô thị như vậy khắp châu Mỹ. Loài ăn lá này được cho là có tổ chức xã hội phức tạp thứ hai trên Trái đất, sau loài người.

Mỗi vương quốc kiến nằm dưới sự cai trị của một nữ hoàng. Mỗi nữ hoàng sẽ thu nhận 300 triệu tinh trùng của kiến đực trước khi thành lập đế chế của nó. Sau đó, con cái của nữ hoàng sẽ đảm nhiệm việc xây dựng ngôi nhà chung và thu nhặt thức ăn. Kích thước của mỗi con kiến con này sẽ quyết định nhiệm vụ và địa vị của nó.

Nhiệm vụ duy nhất của những con kiến khác sẽ là chăm lo đến chất thải. Chúng có xu hướng là những cá thể lớn tuổi hơn trong xã hội. Một trong những công việc của chúng là chịu trách nhiệm loại bỏ các ký sinh trùng nguy hiểm, ví dụ như ruồi phorid – sinh vật gieo rắc mầm mống phá hoại bằng cách đẻ trứng vào các kẽ nứt trên đầu kiến thợ.

Các con kiến lớn hơn được tập hợp thành một quân đội có quy củ nhằm chống lại bất kỳ kẻ thù nào của cộng đồng. Mỗi thành viên trong đội quân này có thể mang vác gấp 50 lần trọng lượng của nó. Và cũng tương tự như các lực lượng vũ trang trong xã hội loài người, các quân nhân kiến đôi khi cũng hỗ trợ kiến thợ trong những dự án kỹ thuật như đào bới đường hầm.

Loài kiến trồng nấm sinh sản hoàn toàn vô tính

Diệt kiến - Hầu hết các loài côn trùng xã hội như mối, kiến, ong đều quen với sự vắng mặt của cá thể đực trong những hoạt động sống thường nhật. Những đàn côn trùng này được duy trì bởi hoạt động của bầy kiến cái không có khả năng sinh sản dưới sự chỉ huy của một con chúa đẻ trứng. Nhưng, nhìn chung tất cả các loài côn trùng xã hội đều có khả năng sinh ra cá thể đực, những cá thể này tiếp tục đi khắp nơi để thực hiện chức năng nhân giống bằng cách thụ tinh cho các con chúa.

Tuy nhiên, theo báo cáo của Christian Rabeling và Ulrich Mueller cùng các đồng nghiệp trên tờ PloS ONE mới đây, kiến chúa ở loài Mycocepurus smithii sinh sản mà không cần thụ thai và trong đàn không hề có sự hiện diện của bất kì con đực nào.

“Những động vật sinh sản hoàn toàn vô tính rất hiếm gặp trong tự nhiên, và chính điều này làm nên sự khác biệt của loài kiến mà chúng tôi nghiên cứu,” Rabeling, nhà nghiên cứu chuyên về sinh thái, tiến hóa và hành vi, cho biết. “Về dài hạn, các loài sinh sản vô tính không tái tổ hợp gen ở thế hệ con cái, do vậy dễ xảy ra các đột biến có hại tích lũy qua thời gian và khiến chúng đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng nhanh chóng hơn các loài khác. Nhìn chung chúng không có khả năng duy trì nòi giống lâu dài qua thời gian tiến hóa.”

Các nghiên cứu trước đó về kiến Mycocepurus smithii tại Puerto Rico và Panama đã đưa ra dự đoán rằng rất có thể loài này sinh sản hoàn toàn vô tính. Cụ thể, nghiên cứu do Mueller và Anna Himler tiến hành đã chỉ ra rằng kiến chúa loài này sinh sản trong phòng thí nghiệm mà không cần tới sự thụ tinh của kiến đực.

Kiến Mycocepurus smithii đang chăm sóc cho vườn nấm của chúng. Đây là những con kiến sinh sản hoàn toàn vô tính duy nhất được biết đến trên thế giới. (Ảnh: © Alex Wild)

Tuy nhiên, năm 1960 các nhà khoa học lại tìm thấy những con đực của loài M. smithii tại Brazil. Nếu như thực sự có những cá thể đực tồn tại, thì chắc hẳn – ít nhất là đôi khi – loài kiến này cũng sinh sản hữu tính.

Rabeling đã phân tích những cá thể đực nghi vấn nói trên và phát hiện ra rằng chúng thuộc về một loài khác có họ hàng gần với M. smithii., loài này mang tên Mycocepurus obsoletus và sinh sản hữu tính. Do vậy, ông cùng nhóm nghiên cứu khẳng định rằng kiếm nấm Mycocepurus smithii hoàn toàn không tồn tại cá thể đực.

Ông cũng tiến hành giải phẫu cơ thể các con kiến chúa M. smithii lấy từ Brazil và phát hiện ra cơ quan chứa tinh trùng của chúng hoàn toàn trống rỗng.

Kết hợp với các nghiên cứu trước, Rabeling cùng đồng nghiệp đi tới kết luận rằng Mycocepurus smithii là loài sinh sản hoàn toàn vô tính, kể từ những đàn sống tại Bắc Mexico cho tới những đàn ở Trung Mỹ hay Brazil.

Về lịch sử tiến hóa, các nhà khoa học ước tính loài kiến này bắt đầu có mặt trên Trái đất từ 1 tới 2 triệu năm về trước. Như vậy, đây là một loài trẻ so với lịch sử phát triển 50 triệu năm của nhóm kiến trồng nấm.

Loài kiến kỳ quái chuyên ăn Smartphone

Diệt kiến - Những thiết bị sau khi bị kiến tấn công và ăn mòn hầu hết đều bị hỏng và không thể sử dụng được nữa, theo phản ánh của báo chí địa phương. Hiện nhiều bang của Mỹ đã phát hiện được loài kiến điên này - vốn được cho là thuộc họ kiến điên Raspberry có nguồn gốc ở Nam Mỹ. Bằng cách nào đó, chúng đã di cư đến Mỹ và phá hủy hàng loạt thiết bị điện tử trên diện rộng.

Trên thực tế, loài kiến này được phát hiện lần đầu tại Texas từ năm 2002 và nhanh chóng lây lan sang các bang lân cận. Chúng đã gây náo loạn không ít do tấn công vào máy tính xách tay của người dân, cũng như các linh kiện điện tử RV. Nhờ kích thước nhỏ (chưa đầy 0.5mm), chúng dễ dàng chui vào các khu vực chật hẹp, thậm chí là bên trong điện thoại di động để ăn sạch vi mạch.

Hiện các nhà khoa học vẫn chưa biết chính xác bằng cách nào mà loài kiến có tên khoa học N.fulva này lại đột nhập được vào Mỹ, dù khả năng cao nhất là ai đó đã vô tình vận chuyển chúng theo hành lý của mình, hoặc chúng đã chui vào bên trong một laptop/điện thoại di động vào Mỹ. Đây cũng chính là cách thức chính mà kiến điên lan từ bang này sang bang khác. Điều nguy hiểm hơn là N.fulva đang miễn nhiễm với thuốc diệt côn trùng nên rất khó tiêu diệt chúng.

"Ít nhất đã có 21 hạt tại Texas và 20 hạt tại Florida bị kiến điên tấn công. Chúng không chỉ nhắm đến đồ điện tử và thiết bị công nghệ mà còn hung hãn tấn công cả động vật hoang dã khi đói", cảnh sát cho hay. Cũng chính vì vậy mà chúng đã đánh bật một dân số kiến lửa đông đảo ra khỏi nơi trú ngụ của chúng. "Bình thường, kiến lửa khá lịch sự. Chúng sống bình yên trong sân nhà của bạn, xây tổ và cư trú tại đó. Chúng chỉ đốt khi chẳng may bị bạn dẫm chúng mà thôi", một nhà côn trùng học cho biết. Việc hàng đàn kiến lửa bị mất tổ và phải di chuyển ra đường sẽ là một nguy cơ lớn, ông này cảnh báo.

Ngược với kiến lửa, kiến điên lại có xu hướng di trú liên tục. Chúng sẽ đi bất cứ nơi nào mà chúng có thể tiếp cận được - cũng đồng nghĩa với tất cả mọi nơi. Các thiết bị có chứa bảng mạch dường như là địa điểm mà chúng yêu thích nhất và theo ước tính, N.fulva đã gây tổn thất về đồ điện tử lên tới 146.5 triệu USD riêng tại Texas